FAQ

1. Na jakiej podstawie powoływana jest europejska sieć ekologiczna Natura 2000 ?

Polska podpisując Traktat Ateński 16 kwietnia 2003 roku, stanowiący podstawę prawną przystąpienia kraju do Unii Europejskiej, zobowiązała się do wyznaczenia na swoim terytorium europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000. Przepisy unijne stanowiące podstawę dla tworzenia sieci Natura 2000 zostały wprowadzone do polskiego prawa wraz z opublikowaniem ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Podstawą funkcjonowania programu są dwie unijne dyrektywy: tzw.: dyrektywa ptasia i dyrektywa siedliskowa.

Na obszarach objętych ochroną Natura 2000 mogą występować lokalne ograniczenia polowania, wynikające z ochrony obszaru. Ograniczenia mogą również dotyczyć ostoi ptaków lub innych gatunków o ile polowanie powodowałoby ich znaczące niepokojenie. Jednym ze sposobów ochrony i niepokojenia zwierząt jest ograniczenie ich niepokojenia i tworzenie tak zwanych „stref spokoju".

Polska jest krajem o wysokich walorach przyrodniczych. Które w doskonały sposób mogą wpłynąć na promocję i rozwój regionu objętego Naturą 2000. Obszary Natura 2000 nie są terenami zamkniętymi, a odbywa się na nich normalna gospodarka (dominującym sposobem użytkowania ziemi na obszarach Natura 2000 jest rolnictwo). Wiele rozpoznawalnychobecnie i chętnie kupowanych produktów pochodzenia rolniczego jest wytwarzanych na obszarach cennych przyrodniczo. Coraz częściej ich pochodzenie jest łączone z miejscem ich wytwarzania (np. powidła świeckie z Doliny Dolnej Wisły czy karp milicki z Doliny Baryczy). Stwarza to możliwości promocyjne samych produktów przynoszące w efekcie wymierne korzyści finansowe, jak również potencjalną możliwość tworzenia marki Natura 2000, której celem może być promocja wszystkich produktów wytwarzanych na terenie obszaru.

Polska jest krajem typowo rolniczym. Wynika z tego wiele konkretnych wniosków dotyczących zarówno rozwoju naszego kraju, jak również nierozerwalnie związanej z tym ochrony bioróżnorodności, która jest w większości skupiona na terenach użytkowanych rolniczo. Grunty orne na obszarach Natura 2000 stanowią 921 756 ha ich powierzchni natomiast grunty rolne stanowią 31% tych obszarów. Wśród korzyści finansowych, jakie mogą być uzyskiwane przez rolników, główne znaczenie mają programy rolnośrodowiskowe, z których korzysta coraz większa liczba rolników. Głównym celem programu jest poprawa jakości środowiska przyrodniczego na obszarach wiejskich, w tym w szczególności utrzymanie i przywracanie stanu najcenniejszych siedlisk poprzez promowanie zrównoważonego gospodarstwa, odpowiednie użytkowanie gleb i ochronę wód oraz ochronę zagrożonych gatunków chronionych. Przystąpienie do programu rolnośrodowiskowego jest dobrowolne. Wymaga ono jednak spełnienia przez rolnika pewnych warunków. Dodatkowe informacje można uzyskać w Centrach Doradztwa Rolniczego:

Działalność agroturystyczna z roku na rok zyskuje coraz większe zainteresowanie oraz popularność. Rosnące zapotrzebowanie na agroturystykę daje możliwości osobom zainteresowanym prowadzeniem tego typu działalności na uzyskanie dużej ilości potencjalnych odbiorców. Wyjątkowe możliwości rozwoju agroturystyki istnieją na obszarach cennych przyrodniczo w szczególności Natura 2000. Jej rozwój praktycznie koliduje z ochroną walorów przyrodniczych obszaru, dlatego też powinna być wspierana i popularyzowana. Dobrze zorganizowana i reklamowana działalność agroturystyczna staje się zajęciem całorocznym, przynoszącym konkretne korzyści finansowe.


7. Czy na obszarze Natura 2000 można realizować inwestycje ?

Jeżeli inwestycja nie powoduje negatywnego oddziaływania na obszar Natura 2000 może być realizowana.

Natomiast jeżeli ocena oddziaływania wykazała znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, to w zasadzie nie można zezwolić na ich realizację, chyba że łącznie zachodzą następujące przesłanki:

1. jest to uzasadnione koniecznymi wymogami o charakterze społecznym i gospodarczym,
2. nie ma rozwiązań alternatywnych,
3. zapewnione zostanie wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędne dla zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci Natura 2000 (art. 34 ust. 1 ust. o ochr. przyr.)

Oznacza to, że ingerencja w obszar objęty ochroną sieci Natura 2000 będzie możliwa, jeśli inwestycja jest bezwzględnie konieczna z punktu widzenia potrzeb społecznych, brakuje dla niej realnej alternatywy, a ewentualne szkody powstałe w przyrodzie w związku z jej realizacją zostaną zrekompensowane działaniami służącymi przywróceniu równowagi w przyrodzie. To odstępstwo od zasady zakazu prowadzenia działalności inwestycyjnej znacząco oddziałującej na obszar Natura 2000 ma na celu umożliwienie inwestycji naprawdę koniecznych. Fakt, że rozwiązania alternatywne są kosztowne lub trudne technicznie nie zwalnia inwestora od konieczności ich zastosowania, gdy jest taka możliwość. Konieczne jest też powiadomienie Komisji Europejskiej o planowanym zadaniu i ewentualnym uwzględnieniu jej opinii.

8. Czy na obszarach sieci Natura 2000 nie można prowadzić inwestycji i żadnej działalności społeczno-gospodarczej ?

Dla obszarów Natura 2000 nie ustanawia się zakazów, tak jak dla innych form ochrony przyrody, np. parków narodowych. Ochrona na obszarach Natura 2000 opiera się przede wszystkim na ograniczaniu podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.


9. Czy może dojść do wstrzymania inwestycji/przedsięwzięcia na obszarze Natura 2000 ?

Jeżeli działania na obszarze Natura 2000, mogące znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, zostały podjęte bez przeprowadzenia postępowania OOŚ lub oceny habitatowej, właściwy organ (np. RDOŚ) może nakazać natychmiastowe wstrzymanie i podjęcie w wyznaczonym terminie niezbędnych czynności w celu przywrócenia poprzedniego stanu danego obszaru, jego części lub chronionych na nim gatunków. (art. 37 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody).

10. Czy jest możliwa budowa inwestycji infrastrukturalnych na obszarach objętych siecią Natura 2000 ?

Generalnym wymogiem przepisów prawa unijnego, a w ślad za nim prawa polskiego, jest zakaz prowadzenia na obszarach Natura 2000 i w ich sąsiedztwie działań, w tym w szczególności lokalizowania obiektów, których budowa lub funkcjonowanie mogłyby negatywnie wpływać na taki obszar. Od tej reguły są jednak pewne wyjątki, czego przykładem są między innymi zrealizowane, pomimo kolizji z obszarami Natura 2000, inwestycje drogowe w ramach środków wspólnotowych w Hiszpanii, Grecji, Portugalii.

Podstawowym zadaniem inwestora, już na etapie prac koncepcyjno-projektowych, jest poszukiwanie takiej lokalizacji, która byłby jak najmniej szkodliwa dla środowiska, a zwłaszcza dla tych elementów dziedzictwa przyrodniczego, które chcielibyśmy zachować w nienaruszonym stanie. Niestety takie kolizje są w wielu przypadkach nieuniknione. Dotyczy to zwłaszcza, tzw. inwestycji liniowych, czyli dróg, tras kolejowych, linii energetycznych, czy rurociągów. O wyborze konkretnej trasy decyduje szereg czynników - przeszkody terenowe, dotychczasowy stan zagospodarowania, wreszcie zasady ochrony przyrody i krajobrazu. Dlatego projektowanie takich tras jest czasochłonne i często sprowadza się do wyboru wariantu nie tyle nieszkodliwego dla środowiska, ale powodującego najmniej potencjalnych szkód. Przepisy prawa chroniące obszary Natura 2000 przewidziały takie przypadki. Jednak zgoda na realizację takiej inwestycji jest możliwa jedynie pod warunkiem, że:

1. Występuje nadrzędny interes publiczny;
2. Brak jest rozsądnej alternatywy dla wybranego wariantu inwestycji;
3. Inwestor zapewni kompensację przyrodniczą.

Przed wystąpieniem z wnioskiem o zezwolenie na przykład na budowę drogi, linii energetycznej, czy rurociągu, inwestor musi zatem wykazać, że wziął pod uwagę możliwe warianty przebiegu trasy, zidentyfikował wszystkie miejsca gdzie mogłyby wystąpić szkody, jest w stanie części z tych szkód zapobiec, a w stosunku do nieuniknionego negatywnego oddziaływania potrafi powstające tam szkody zrekompensować w innym miejscu (np. odtworzyć zlikwidowane oczko wodne, albo zalesić teren co najmniej równy powierzchnią temu, który został zajęty przez inwestycję).

Powyższe informacje winny zostać zawarte w raporcie o oddziaływaniu na środowisko sporządzanym dla inwestycji. Raport podlega ocenie właściwego urzędu, który wybiera wariant inwestycji powodujący najmniejsze szkody w środowisku. Postępowanie takie musi być prowadzone w sposób zapewniający udział i możliwość wyrażania opinii przez zainteresowanych obywateli.